Τα Αρχαία Λατομεία του Μαραθίου στο τραπέζι της Υπουργού Πολιτισμού

English | Français

Τα Αρχαία Λατομεία Μαρμάρου στο Μαράθι ήταν το πρώτο θέμα της συνάντησης του Δημάρχου Πάρου Κώστα Μπιζά με την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στην Αθήνα, την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Στη συνάντηση εργασίας συμμετείχαν ο Βουλευτής Κυκλάδων Φίλιππος Φόρτωμας, η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Ολυμπία Βικάτου, ο Προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Δημήτρης Αθανασούλης, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Άννα Κάγκανη και ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΑΜΚΕ «Πάρκο Αρχαίων Λατομείων Μαρμάρου Πάρου» Νίκος Μαλατέστας, καθώς και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου.

Ένα αίτημα από τον Ιούλιο

Η συνάντηση ήρθε σε συνέχεια υπομνήματος που απέστειλε ο Δήμαρχος στην Υπουργό στις 24 Ιουλίου 2026 (αρ. πρωτ. 14904), ζητώντας δια ζώσης συνάντηση. Σε αυτό χαρακτηρίζει την προστασία και ανάδειξη των λατομείων πρώτη προτεραιότητα του Δήμου και πυλώνα ενός διαφοροποιημένου, βιώσιμου προτύπου ανάπτυξης για το νησί.

Το υπόμνημα θυμίζει παλαιότερη πρόταση του απελθόντος Γενικού Γραμματέα κ. Γ. Διδασκάλου: την εκπόνηση ενός Γενικού Στρατηγικού Σχεδίου (Master Plan) για τον χώρο, στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης Υπουργείου και Δήμου, με τον Δήμο να καλύπτει τη χρηματοδότηση της μελέτης. Η πρόταση δεν είχε συνέχεια.

Αναγνωρίζει επίσης το έργο που έχει επιτελέσει με περιορισμένους πόρους η ΑΜΚΕ, η οποία ιδρύθηκε το 2022 από εκπροσώπους τοπικών φορέων: ενημερωτικές πινακίδες στον χώρο, χρηματοδότηση μελετών, συμβολή στην εξαγορά εκτάσεων. Η ΑΜΚΕ έχει υπογράψει Πρωτόκολλο Συνεργασίας με την Εφορεία και συνεργάζεται με την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων. Το υπόμνημα σημειώνει ότι, παρά την ελλιπή ανάδειξή του, ο χώρος δέχεται καθημερινά δεκάδες επισκέπτες.

Πέντε προτεραιότητες

Το υπόμνημα συνοψίζει πέντε άξονες:

1. Σταθεροποίηση του Λατομείου των Νυμφών. Η υπάρχουσα μελέτη για το μέτωπο και το αρχικό τμήμα της νότιας στοάς μπορεί να τροποποιηθεί και να εφαρμοστεί, τουλάχιστον για να αποκατασταθεί η αρχαία νότια είσοδος με το ανάγλυφο των Νυμφών. Σύστημα ενόργανης παρακολούθησης της ευστάθειας της νότιας υπόγειας στοάς εγκαθίσταται σε συνεργασία με την Εφορεία, με χρηματοδότηση της ΑΜΚΕ ΑΙΓΕΑΣ (Ίδρυμα Α. & Μ. Μαρτίνου). Απαιτείται όμως συνολική αντιμετώπιση της γεωτεχνικής ευστάθειας του λατομείου.
2. Επισκέψιμο το αρχικό τμήμα του Λατομείου του Πανός. Η ΑΜΚΕ έχει συντάξει σχετική πρόταση με την υποστήριξη του ΕΜΠ και εξειδικευμένων αρχιτεκτόνων και μηχανικών. Αναζητείται χρηματοδότηση.
3. Διάσωση των βιομηχανικών κτηρίων του 19ου αιώνα. Το σημαντικότερο, το «Κοπτήριο», θα μπορούσε να γίνει το κέντρο επισκεπτών του χώρου, αλλά πρέπει πρώτα να διευθετηθεί το σύνθετο ιδιοκτησιακό του καθεστώς. Σωστικές παρεμβάσεις στα βαρουλκοστάσια στις εισόδους του Λατομείου των Νυμφών είναι υπό μελέτη, με πρωτοβουλία της ΑΜΚΕ και σε συνεργασία με την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων.
4. Καλύτερες συνθήκες επίσκεψης. Αρχιτέκτονες που συνεργάζονται με την ΑΜΚΕ έχουν εκπονήσει προμελέτες για ήπιες και αναστρέψιμες επεμβάσεις. Χρειάζεται ωστόσο μια συνολικότερη θεώρηση.
5. Περιβαλλοντικό και Πολιτιστικό Πάρκο. Πέρα από την αρχαιολογική του σημασία, ο χώρος έχει σημαντική περιβαλλοντική αξία και δυναμικό για πολιτιστικές δράσεις, κυρίως γύρω από τη γλυπτική αλλά και τη μουσική, όπως έδειξαν οι εκδηλώσεις των δύο τελευταίων καλοκαιριών. Η ΑΜΚΕ έχει εξασφαλίσει τη νομή και χρήση της έκτασης 45 στρεμμάτων που περικλείει τις εισόδους του Λατομείου των Νυμφών. Ο Δήμος έχει προβλέψει στον προϋπολογισμό του την απόκτηση της πλήρους κυριότητάς της και μπορεί σταδιακά να εξαγοράσει και άλλες ιδιοκτησίες.

Για να συνδεθούν όλα αυτά, ο Δήμαρχος ζήτησε ένα Master Plan· εναλλακτικά, τροποποίηση και χωρική επέκταση της παλαιότερης μελέτης των Δ. Σκιλάρντι και Χρ. Τάκου· ή τουλάχιστον μια λεπτομερή συμφωνία Υπουργείου και Δήμου για τις στρατηγικές κατευθύνσεις. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα κάλυπτε τον προγραμματισμό μελετών, εργασιών και αδειοδοτήσεων, τον προϋπολογισμό και τις χρηματοδοτήσεις, καθώς και τον φορέα διαχείρισης του χώρου. Το συγκεκριμένο αίτημά του: προγραμματική σύμβαση Υπουργείου και Δήμου για την εκπόνηση του Master Plan.

Τι προέκυψε από τη συνάντηση

Σύμφωνα με το δελτίο τύπου του Δήμου της 1ης Οκτωβρίου, η Υπουργός άκουσε με προσοχή τα ζητήματα που τέθηκαν και εξέφρασε το ενδιαφέρον του Υπουργείου για την προώθηση των παρεμβάσεων. Εξετάστηκαν επίσης οι δυνατότητες εξασφάλισης χρηματοδότησης για τις μελέτες και τα έργα. Ο δηλωμένος στόχος για τα λατομεία είναι η εκπόνηση των αναγκαίων μελετών και ο σχεδιασμός παρεμβάσεων για την προστασία, την ανάδειξη και την επισκεψιμότητά τους.

Ο Δήμαρχος έθεσε επίσης την επισκευή του Φραγκομονάστηρου, ώστε να στεγάσει Βυζαντινό Μουσείο για τα εκκλησιαστικά κειμήλια που σήμερα φυλάσσονται στα κελιά της Παναγίας Εκατονταπυλιανής. Συζητήθηκαν ακόμη το Βυζαντινό Κάστρο της Παροικίας, η επέκταση του Αρχαιολογικού Μουσείου, η Ακρόπολη των Κουκουναριών, τα Κάστρα της Νάουσας και της Μάρπησσας, το Αρχαίο Νεκροταφείο και οι ενάλιες αρχαιότητες στο λιμάνι της Παροικίας.

Ο Δήμαρχος χαρακτήρισε τη συνάντηση ουσιαστική και παραγωγική και ευχαρίστησε την Υπουργό για τη διάθεση συντονισμού των αρμόδιων υπηρεσιών. Το δελτίο τύπου δεν αναφέρει προγραμματική σύμβαση, Master Plan ή συγκεκριμένη δέσμευση χρηματοδότησης.

Τα επόμενα βήματα

Είναι θετικό ότι ο Δήμος, η ηγεσία του Υπουργείου, η Εφορεία και η ΑΜΚΕ κάθισαν στο ίδιο τραπέζι. Όμως το αποτέλεσμα, όπως ανακοινώθηκε, είναι μια εκδήλωση ενδιαφέροντος. Το Master Plan το είχε προτείνει αρχικά το ίδιο το Υπουργείο, και στη συνέχεια το άφησε στην άκρη. Τρεις μήνες μετά το υπόμνημα του Δημάρχου, δεν έχει ανακοινωθεί ούτε προγραμματική σύμβαση, ούτε χρονοδιάγραμμα, ούτε εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Στο μεταξύ, το έργο στο πεδίο το σηκώνει η κοινωνία των πολιτών. Οι πινακίδες, οι μελέτες, η παρακολούθηση της ευστάθειας και η έκταση που έχει εξασφαλιστεί προήλθαν από την ΑΜΚΕ και ιδιώτες δωρητές, όχι από το Δημόσιο, στο οποίο ανήκουν οι υπόγειες στοές. Μια απειλή απουσιάζει επίσης τόσο από το υπόμνημα όσο και από το δελτίο τύπου: οι ανατινάξεις στα γειτονικά σύγχρονα λατομεία, οι οποίες, όπως έχουν επισημάνει οι Φίλοι της Πάρου, θέτουν σε κίνδυνο τις αρχαίες στοές. Κάθε σχέδιο προστασίας του χώρου πρέπει να την αντιμετωπίσει.

Η τοπική στήριξη δεν είναι το εμπόδιο. Στις 17 Ιουλίου το Δημοτικό Συμβούλιο, με τη θετική ανταπόκριση όλων των παρατάξεων, στήριξε την πρόταση της ΑΜΚΕ για ένα Πάρκο Αρχαίων Λατομείων σε συνεργασία με τον Δήμο. Αυτό που λείπει είναι μια απόφαση στην Αθήνα. Οι Φίλοι θα παρακολουθούν τις εξελίξεις και θα ενημερώνουν από εδώ.

Μάθετε περισσότερα στον ιστότοπο της AMKE